اگر تا حالا شده بعد از خوردن تخممرغ احساس گرما، سنگینی یا حتی جوش زدن روی پوست داشتهاید و با خودتان فکر کردهاید «نکنه طبعش گرم باشه؟»، تنها نیستید.
در فرهنگ تغذیه ایرانی، یکی از اولین سوالهایی که درباره هر غذایی مطرح میشود، طبع آن است: گرم است یا سرد؟ برای تخممرغ هم همیشه بحث داغی وجود دارد؛ چون هم در طب سنتی خیلی توصیه میشود و هم بعضیها میگویند بعد از خوردنش بدنشان به هم میریزد.
در نگاه طب سنتی ایرانی، طبع تخم مرغ به عوامل مختلفی بستگی دارد:
- محلی بودن یا ماشینی بودن
- روش پخت (آبپز، عسلی، نیمرو، عسلی با روغن زیاد یا بدون روغن)
- همراهی با چه موادی (پیاز، خرما، دارچین، عسل و…)
- اینکه زرده خورده شود یا سفیده یا هر دو
بهطور کلی در منابع طب سنتی ایرانی (از جمله کتابهای معتبر مانند قانون ابنسینا، مخزنالادویه عقیلی خراسانی و رسالههای جدیدتر طب سنتی) تخممرغ بهطور پایه گرم و تر در نظر گرفته میشود؛ اما درجه گرمی و تری آن بسته به شرایط تغییر میکند.
در این مقاله میخواهیم دقیق و کاربردی، با نگاهی به دیدگاه طب سنتی و تجربههای رایج مردم، طبع انواع تخممرغ را بررسی کنیم تا بتوانید با خیال راحتتر آن را در رژیم غذاییتان جا بدهید.
طبع تخم مرغ ماشینی
تخممرغ ماشینی (تخممرغهای پرورش صنعتی) معمولاً گرم و خشکتر از نوع محلی در نظر گرفته میشود.
دلیل اصلی این است که مرغهای صنعتی اغلب با جیره غذایی خشک و کمتنوع (عمدتاً ذرت و سویا) تغذیه میشوند و کمتر به علوفه تازه و حشرات دسترسی دارند. این موضوع باعث میشود زرده کمی کمچربتر و طبیعت آن کمی به سمت خشکی برود.
بسیاری از متخصصان طب سنتی میگویند تخممرغ ماشینی برای افراد گرممزاج و صفراوی ممکن است کمی تندتر و التهابزاتر باشد.
طبع تخم مرغ محلی گرم است یا سرد؟
تخممرغ محلی (مرغ آزاد، روستایی، بومی) در طب سنتی گرم و تر محسوب میشود و درجه گرمی آن معمولاً ملایمتر و متعادلتر از نوع ماشینی است.
زرده تخممرغ محلی بهدلیل داشتن چربیهای طبیعی بیشتر، امگا-۳ بالاتر و رطوبت طبیعیتر، طبیعت تر و ملایمتری دارد. به همین دلیل اغلب برای افراد سردمزاج، افراد لاغر، کسانی که خشکی پوست و مو دارند و خانمهایی که در دوره قاعدگی یا بعد زایمان هستند، بسیار مناسبتر دانسته میشود.
طبع تخم مرغ آب پز
تخممرغ آبپز گرم و تر است؛ اما نسبت به حالت خام و نیمرو، گرمی و خشکی کمتری دارد.
در طب سنتی پختن با آب باعث میشود طبیعت غذا کمی معتدلتر شود. به همین دلیل تخممرغ آبپز یکی از بهترین و کمعارضهترین شکلهای مصرف برای اکثر مزاجها بهخصوص افراد بلغمی و سوداوی است.
طبع تخم مرغ عسلی
طبع تخممرغ عسلی گرم و نسبتاً تر است و گرمی آن از آبپز کمی بیشتر است.
چون زرده هنوز تقریباً مایع است و حرارت کمتری دیده، طبیعت اصلی تخممرغ (گرم و تر) بیشتر حفظ میشود. برای افراد سردمزاج و کسانی که مشکل نفخ و یبوست دارند معمولاً گزینه بهتری نسبت به نیمرو است.
طبع تخم مرغ نیمرو گرم است یا سرد؟
تخممرغ نیمرو گرم و خشک محسوب میشود و درجه گرمی آن از همه حالتهای دیگر بالاتر است.
دلیل اصلی اضافه شدن روغن یا کره و حرارت مستقیم تابه است که طبیعت غذا را به سمت خشکی و گرمی بیشتر میبرد. به همین دلیل برای افراد صفراوی، گرممزاج، کسانی که جوش، التهاب، ترش کردن معده یا فشار خون بالا دارند، نیمرو معمولاً توصیه نمیشود یا باید با مصلح مصرف شود.
چگونه طبع تخم مرغ را گرم کنیم؟
طبع تخم مرغ و خرما
ترکیب تخممرغ (بهخصوص آبپز یا عسلی) با خرما یکی از ترکیبهای بسیار متعادل و مقوی در طب سنتی است.
خرما گرم و تر است و رطوبت خوبی به غذا میدهد؛ در نتیجه ترکیب این دو طبیعت گرم و تر معتدل پیدا میکند. این ترکیب برای افراد سردمزاج، ضعیف، لاغر، کسانی که کمخونی دارند و مادران شیرده بسیار توصیه میشود.
طبع تخم مرغ با پیاز
پیاز گرم و خشک است و وقتی با تخممرغ ترکیب میشود، گرمی و خشکی غذا را بیشتر میکند.
ترکیب تخممرغ + پیاز خام یا سرخشده معمولاً برای افراد سردمزاج و بلغمی بسیار خوب است؛ اما برای گرممزاجها و افراد مبتلا به رفلاکس، جوش و التهاب ممکن است تند و تحریککننده باشد.
طبع سفیده تخم مرغ آب پز
سفیده تخممرغ آبپز سرد و تر در نظر گرفته میشود (در مقابل زرده که گرم و تر است).
به همین دلیل در طب سنتی وقتی میخواهند اثر گرمی تخممرغ را کم کنند، گاهی فقط سفیده را توصیه میکنند یا سفیده را بیشتر از زرده مصرف میکنند. برای افراد خیلی گرممزاج و صفراوی، مصرف بیشتر سفیده میتواند تعادلبخش باشد.
جدول مقایسه طبع انواع تخممرغ و ترکیبات رایج
| نوع تخممرغ / ترکیب | طبع اصلی | درجه گرمی (از ۱ تا ۴) | مناسب برای مزاج | نکته مهم |
|---|---|---|---|---|
| تخممرغ محلی | گرم و تر | ۲–۳ | سردمزاج، بلغمی، لاغر | متعادلترین نوع |
| تخممرغ ماشینی | گرم و کمی خشک | ۳ | متوسط، با احتیاط برای صفراوی | خشکی بیشتر نسبت به محلی |
| تخممرغ آبپز | گرم و تر | ۲ | اکثر مزاجها | معتدل و کمعارضه |
| تخممرغ عسلی | گرم و تر | ۲.۵ | سردمزاج، بلغمی | طبیعت نزدیک به خام |
| تخممرغ نیمرو | گرم و خشک | ۳.۵ | سردمزاج قوی | برای گرممزاجها سنگین |
| تخممرغ + خرما | گرم و تر معتدل | ۲–۲.۵ | سردمزاج، ضعیف، شیرده | بسیار مقوی و متعادل |
| تخممرغ + پیاز | گرم و خشک | ۳.۵ | سردمزاج، بلغمی | برای گرممزاجها تحریککننده |
| فقط سفیده آبپز | سرد و تر | ۰.۵–۱ | گرممزاج شدید، صفراوی | کاهشدهنده گرمی کل تخممرغ |
از امروز مزاجت رو بشناس و درست مصرف کن!
حالا که با طبع انواع تخممرغ آشنا شدی، میتونی هوشمندانهتر انتخاب کنی.
اگر سردمزاج هستی → تخممرغ محلی آبپز یا عسلی با خرما یا کمی دارچین بهترین انتخابته. اگر گرممزاجی → سفیده بیشتر بخور، نیمرو را کم کن و حتماً با مصلح (مثل سرکه، آبلیمو، ماست) همراه کن.
پیشنهاد ساده این هفته: سه روز تخممرغ آبپز محلی بخور و ببین بدنت چه واکنشی نشون میده؛ گرمت میکنه؟ انرژی میده؟ یا احساس سنگینی میکنی؟ این مشاهده کوچک میتونه خیلی چیزها رو برات روشن کنه.
تو کدوم نوع تخممرغ رو بیشتر دوست داری و بدنت بعدش چه احساسی داره؟ تجربهات رو برامون بنویس؛ خیلیها منتظر نظرات واقعی بقیه هستند.
