اضطراب بخشی عادی از زندگی هر انسانی است. بسیاری از ما درباره موضوعاتی مانند بیماری، مسائل مالی، مدرسه، کار یا خانواده نگرانیهایی داریم. بااینحال، افراد مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر درباره این مسائل و مواردی دیگر، حتی زمانی که نگرانی با موقعیت تناسب نداشته باشد، به طور مکرر یا شدیدتری احساس اضطراب یا عصبی بودن میکنند. اختلال اضطراب فراگیر یکی از شایعترین و در عین حال قابل درمانترین اختلالات یا بیماریهای روانی در بزرگسالان است.
اختلال اضطراب فراگیر چیست و چگونه تشخیص داده میشود؟
گاهی انسان با رخداد یک بحران یا پدید آمدن استرس در زندگی مانند از دست دادن شغل، بیماری اعضای خانواده یا مرگ یکی از بستگان دچار اضطراب کوتاهمدت میشود. با وجود این، در برخی مواقع، حتی با پایان یافتن بحران، ممکن است بدون دلیل مشخصی احساس اضطراب برای ماهها یا سالها در روان فرد ماندگار شود.
در این مورد که به آن اختلال اضطراب فراگیر (GAD) میگویند، فرد احساس نگرانی یا اضطراب مکرر یا تقریبا مداوم و آزاردهندهای دارد. این احساسات یا به طور غیرعادی شدید هستند یا از اساس با مشکلات و خطرات واقعی زندگی روزمره فرد تناسبی ندارند. البته، در برخی موارد، اختلال اضطراب فراگیر حتی از دوران کودکی یا نوجوانی با فرد همراه است.
افراد مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر ممکن است علاوه بر رنج بردن از نگرانیها و اضطرابهای مداوم یا بیوقفه، عزت نفس پایینی نیز داشته باشند یا احساس ناامنی کنند. همچنین ممکن است نیات دیگران یا رویدادهای عادی زندگی را به شکلی منفی ببینند یا حتی با آنها به عنوان تهدید برخورد کنند.
اثراتی که اختلال اضطراب فراگیر روی بدن فرد مبتلا میگذارد، ممکن است او را وادار به مراجعه به متخصص قلب، متخصص ریه یا متخصص گوارش کند. وجود موارد استرسزای دیگر نیز میتواند این اضطراب را تشدید کند.
تشخیص اختلال اضطراب فراگیر
اگر فردی حداقل به مدت ۶ ماه و در بیشتر روزها در کنترل اضطراب خود مشکل داشته باشد، ممکن است دچار این اختلال شده باشد. علاوهبراین، او باید حداقل سه مورد از این علائم را داشته باشد:
- احساس بیقراری یا پریشانی
- خستگی
- مشکل در تمرکز
- بیحوصلگی
- تنش عضلانی
- مشکلات مربوط به خواب
روانپزشکان معمولا برای تشخیص اختلال اضطراب فراگیر به این ترتیب عمل میکنند:
- معاینه فیزیکی انجام میدهند تا نشانههایی را که ممکن است اضطراب موجود با داروها یا یک بیماری زمینهای مرتبط باشد، بررسی کنند
- در صورت مشکوک بودن به یک بیماری، آزمایش خون یا ادرار یا سایر آزمایشها را تجویز میکنند
- سوالات دقیقی در مورد علائم و سابقه پزشکی فرد میپرسند
بهعلاوه، معمولا روانپزشکان یا روانشناسان از پرسشنامههای روانشناختی برای تشخیص نوع اختلال استفاده میکنند.
علائم شایع اختلال اضطراب فراگیر
علائم اختلال اضطراب فراگیر ممکن است در افراد مختلف به اشکال متفاوتی ظاهر شود. این نشانهها را میتوان به دو دسته تقسیم کرد.
علائم روانی اضطراب فراگیر
علائم روانی شایع اختلال اضطراب فراگیر شامل موارد زیر میشوند:
- نگرانی یا اضطراب مداوم درباره مواردی که حتی ممکن است هرگز اتفاق نیفتند
- بیش از حد فکر کردن به برنامهها و راهحلهایی برای رهایی از بدترین حالات ممکن یک اتفاق
- تلقی موقعیتها و رویدادها به عنوان عاملی تهدیدآمیز، حتی اگر تهدیدآمیز نباشند
- نداشتن قاطعیت در انجام اقدامات
- مشکل در تصمیمگیری و ترس از اتخاذ تصمیم اشتباه
- ناتوانی در کنار گذاشتن یا رها کردن یک نگرانی خاص
- ناتوانی در استراحت کردن، احساس بیقراری و احساس آشفتگی یا عصبانیت
- مشکل در تمرکز یا احساس خالی شدن ناگهانی ذهن
- دور ماندن از موقعیتهایی که باعث ایجاد اضطراب میشوند
علاوهبراین، مبتلایان به اضطراب فراگیر اغلب به دنبال جلب اطمینان خاطر دیگران هنگام احساس اضطراب خود هستند.
نشانههای جسمی اختلال اضطراب فراگیر
علائم و نشانههای جسمی این اختلال روانی ممکن است این موارد باشند:
- احساس خستگی شدید
- اختلالات خواب
- تنش یا درد عضلانی
- لرزش، احساس انقباض عضلات
- عصبانیت یا بهراحتی از کوره در رفتن
- تعریق بیش از حد
- حالت تهوع، اسهال یا سندرم روده تحریکپذیر
در اختلال اضطراب فراگیر ممکن است حتی محرک بیرونی نیز وجود نداشته باشد، اما فرد همچنان بدون هیچ دلیل واضحی احساس اضطراب کند. به عنوان مثال، ممکن است فرد درباره امنیت خود یا نزدیکانش بسیار نگران شود یا حس کند که اتفاق بدی در شرف وقوع است. علائم اختلال اضطراب فراگیر در فرد باعث برهم خوردن نظم زندگی و مختل شدن امور روزمره خواهد شد. احساس نگرانی میتواند از یک مورد کوچک شروع شده و به نگرانی بزرگتری تغییر ماهیت دهد. همچنین، ممکن است با گذشت زمان و افزایش سن تغییر کند.
علائم اضطراب فراگیر در کودکان و نوجوانان
کودکان و نوجوانان نیز علائم مشابهی با بزرگسالان دارند. بااینحال، ممکن است درباره این مسائل نیز بیش از حد نگران شوند:
- نوع عملکرد خود در مدرسه یا رویدادهای ورزشی
- ایمنی اعضای خانواده
- زلزله، جنگ یا سایر رویدادهای فاجعهبار
همچنین، ممکن است کودک یا نوجوان مبتلا به اضطراب فراگیر این علائم را داشته باشد:
- احساس اضطراب بیش از حد برای پذیرفته شدن در جمع
- کمالگرا بودن
- کارها را دو بار انجام دادن (زیرا حس میکند بار اول کامل نبوده است)
- زمان زیادی را صرف انجام تکالیف کردن
- اعتماد به نفس نداشتن و برای تأیید شدن تلاش کردن
- نیاز به حمایت فراوان برای انجام امور روزمره
- دلدردهای مکرر یا سایر مشکلات جسمی مشابه
همچنین، کودکان و نوجوانان مبتلا به اضطراب فراگیر اغلب از رفتن به مدرسه یا قرار گرفتن در موقعیتهای اجتماعی مختلف اجتناب میکنند.
روشهای درمان و مدیریت اختلال اضطراب فراگیر
روشهای اصلی برای درمان اختلال اضطراب فراگیر، رواندرمانی و دارودرمانی هستند. ممکن است این روشها بهتنهایی به کار روند. در برخی موارد نیز ترکیبی از این دو روش تجویز میشود.
رواندرمانی
رواندرمانی که با نامهای گفتاردرمانی یا مشاوره روانشناسی نیز شناخته میشود، به اقدامات یک رواندرمانگر برای کاهش علائم اضطراب گفته میشود. درمان شناختی رفتاری مؤثرترین شکل رواندرمانی برای اختلال اضطراب فراگیر است.
درمان شناختی رفتاری معمولا یک درمان کوتاهمدت به شمار میرود. در این روش، بر دو موضوع تمرکز میشود:
- آموزش مهارتهای خاص به فرد برای مدیریت مستقیم نگرانیها
- کمک به او برای بازگشت تدریجی به فعالیتهایی که به دلیل اضطراب از آنها اجتناب کرده
در نهایت، این اقدامات به بازگشت فرد به زندگی عادی و آرام کمک میکنند.
دارودرمانی
برای درمان اختلال اضطراب فراگیر انواع مختلفی از داروها از جمله داروهای زیر استفاده میشوند:
- داروهای ضد افسردگی؛ از جمله داروهای مهارکننده انتخابی بازجذب سروتونین (SSRI) و نوراپی نفرین (SNRI): اسیتالوپرام (لکساپرو)، دولوکستین (سیمبالتا)، ونلافاکسین (افکسور XR) و پاروکستین (پاکسیل، پکسوا) نمونههایی از این داروها هستند که برای درمان اختلال اضطراب فراگیر به کار میروند.
- بوسپیرون؛ این داروی ضد اضطراب معمولا باید به طور مداوم مصرف شود و مانند بیشتر داروهای ضد افسردگی تا چند هفته طول میکشد تا به طور کامل اثر کند.
علاوهبراین، ممکن است پزشک در برخی شرایط محدود، بعضی از بنزودیازپینها را نیز برای تسکین علائم اضطراب تجویز کند. این نوع آرامبخشها معمولا فقط برای تسکین اضطراب حاد در کوتاهمدت استفاده میشوند. از آنجایی که ممکن است بنزودیازپینها اعتیادآور باشند، اگر فرد سابقه اعتیاد به الکل یا مواد مخدر داشته باشد، این داروها تجویز نمیشوند. روانپزشک با بررسی شدت اضطراب، سابقه پزشکی و داروهای مصرفی فرد، میتواند درباره ضرورت مصرف این داروها و مدت مناسب درمان تصمیمگیری کند.
کلام آخر
در برخی موارد، اختلال اضطراب فراگیر انجام امور روزمره را برای فرد دشوار میسازد. در چنین شرایطی، فعالیتهای سادهای مانند آشپزی یا بیرون رفتن از خانه نیز باعث ایجاد اضطراب خواهند شد.
برخی افراد استعداد ابتلا به اختلال اضطراب فراگیر را دارند. برای پیشگیری از ابتلای این افراد به اضطراب راه مشخصی وجود ندارد. بااینحال، میتوان با کمک یک روانشناس یا روانپزشک باتجربه علائم اضطراب آنها را نیز پس از تشخیص کاهش داد.
منابع
https://www.nimh.nih.gov/health/publications/generalized-anxiety-disorder-gad
https://www.health.harvard.edu/mind-and-mood/generalized-anxiety-disorder-a-to-z
