اگر بعد از نوشیدن قهوه ناگهان احساس می‌کنید قلبتان سریع‌تر می‌زند، ضربان را در سینه یا گلو حس می‌کنید یا اصطلاحاً قلبتان «می‌کوبد»، احتمالاً با تپش قلب بعد از قهوه روبه‌رو شده‌اید. کافئین یک ماده محرک است و می‌تواند به‌طور موقت فعالیت سیستم عصبی را افزایش دهد.
با این حال، همه افراد واکنش یکسانی به قهوه ندارند؛ بعضی‌ها چند فنجان را بدون مشکل تحمل می‌کنند و برخی حتی بعد از یک فنجان کوچک دچار تپش قلب، لرزش یا اضطراب می‌شوند. در بیشتر افراد این حالت خطرناک نیست، اما اگر تپش قلب شدید، طولانی یا همراه با درد قفسه سینه، تنگی نفس یا سرگیجه باشد، نباید آن را صرفاً به قهوه نسبت داد.
چرا قهوه می‌تواند باعث تپش قلب شود؟
مهم‌ترین ماده محرک موجود در قهوه کافئین است. کافئین می‌تواند فعالیت سیستم عصبی مرکزی را افزایش دهد و باعث بیشتر شدن هوشیاری شود. در برخی افراد همین اثر محرک با افزایش موقتی ضربان قلب یا احساس کوبش قلب همراه است.
اثر کوتاه‌مدت کافئین ممکن است شامل افزایش موقت فشار خون، ضربان قلب و هوشیاری باشد و در بعضی افراد تپش قلب ایجاد کند. میزان این واکنش از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
به همین دلیل ممکن است دو نفر دقیقاً یک نوع قهوه بنوشند، اما فقط یکی از آنها دچار تپش قلب شود.
۱. حساسیت زیاد بدن به کافئین
شایع‌ترین دلیل تپش قلب بعد از خوردن قهوه، حساسیت فردی به کافئین است.
میزان تحمل کافئین تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد، از جمله:
- ژنتیک
- سرعت متابولیسم کافئین در کبد
- مقدار مصرف روزانه قهوه
- وزن و شرایط جسمانی
- مصرف برخی داروها
- میزان خواب
- سطح استرس و اضطراب
برای مثال، فردی که به‌ندرت قهوه می‌نوشد ممکن است بعد از یک فنجان اسپرسو تپش قلب بگیرد، در حالی که فرد دیگری با مصرف منظم همان مقدار هیچ علامتی نداشته باشد.
بیشتر بخوانید: نوشیدنی های کافئین دار کدامند؟ معرفی کامل منابع کافئین در رژیم روزانه
۲. نوشیدن قهوه بیش از حد
یکی دیگر از دلایل رایج، مصرف بیش از اندازه کافئین در مدت کوتاه است.
کافئین فقط در قهوه وجود ندارد. ممکن است فرد در طول روز علاوه بر قهوه از منابع دیگری نیز کافئین دریافت کند، مانند:
- چای
- نوشابه‌های انرژی‌زا
- نوشابه‌های کولا
- شکلات
- مکمل‌های قبل از تمرین
- برخی قرص‌ها و مکمل‌های انرژی‌زا
- بعضی داروهای بدون نسخه
بنابراین اگر بعد از دو یا سه فنجان قهوه پشت سر هم احساس تپش قلب می‌کنید، احتمالاً مقدار مصرف شما برای بدنتان زیاد است.
۳. نوشیدن قهوه با معده خالی
برخی افراد گزارش می‌کنند که مصرف قهوه ناشتا باعث می‌شود اثر محرک آن را شدیدتر احساس کنند.
در چنین شرایطی ممکن است علائمی مانند:
- تپش قلب
- احساس لرزش
- بی‌قراری
- ضعف
- حالت تهوع
- اضطراب
بیشتر احساس شود.
البته قهوه ناشتا الزاماً برای همه افراد خطرناک نیست، اما اگر متوجه شده‌اید تپش قلب شما بیشتر در زمان مصرف قهوه با معده خالی رخ می‌دهد، بهتر است قهوه را همراه یا پس از یک وعده سبک امتحان کنید.
۴. ترکیب کافئین و اضطراب
گاهی مشکل فقط خود قهوه نیست.
کافئین می‌تواند علائمی ایجاد کند که بسیار شبیه واکنش بدن در زمان اضطراب هستند؛ مثل افزایش ضربان قلب، لرزش، بی‌قراری و احساس تنش.
از طرف دیگر، اضطراب نیز به‌تنهایی می‌تواند باعث تپش قلب شود. هنگامی که فرد مضطرب می‌شود، سیستم «جنگ یا گریز» فعال شده و ضربان قلب افزایش پیدا می‌کند.
در فردی که زمینه اضطراب دارد، نوشیدن قهوه ممکن است این چرخه را تشدید کند:
کافئین → افزایش ضربان → توجه زیاد به ضربان → نگرانی → اضطراب بیشتر → احساس تپش شدیدتر
به همین دلیل بعضی افراد پس از کاهش کافئین متوجه می‌شوند تپش قلب و بی‌قراری آنها نیز کمتر شده است.
۵. نوشیدنی‌های انرژی‌زا همراه با قهوه
اگر در همان روزی که قهوه می‌خورید از نوشیدنی انرژی‌زا، مکمل ورزشی یا محصولات حاوی کافئین نیز استفاده کنید، میزان کل کافئین دریافتی می‌تواند بسیار بیشتر از تصور شما شود.
هشدار داده می‌شود که نوشیدنی‌های انرژی‌زا ممکن است علاوه بر کافئین، ترکیبات دیگری داشته باشند که روی فشار خون و سیستم قلبی‌عروقی اثر بگذارند.
بنابراین اگر تپش قلب دارید، فقط تعداد فنجان‌های قهوه را حساب نکنید؛ مجموع کافئین روزانه مهم است.
۶. کم‌خوابی و خستگی
کمبود خواب می‌تواند بدن را نسبت به اثر محرک کافئین حساس‌تر کند.
زمانی که شب قبل خوب نخوابیده‌اید، ممکن است برای جبران خستگی مقدار بیشتری قهوه مصرف کنید. در نتیجه ترکیب کم‌خوابی، استرس و دوز بالاتر کافئین احتمال تپش قلب و بی‌قراری را افزایش می‌دهد.
اگر مرتب برای جبران خستگی روزانه چند فنجان قهوه می‌خورید، بهتر است کیفیت خواب شبانه نیز بررسی شود.
۷. مصرف نیکوتین همراه با قهوه
سیگار و سایر محصولات نیکوتینی نیز محرک هستند و می‌توانند ضربان قلب را افزایش دهند.
مصرف قهوه و نیکوتین با هم ممکن است در بعضی افراد احساس ضربان شدیدتر یا تپش قلب ایجاد کند.
مایو کلینیک نیز کافئین و نیکوتین را از محرک‌هایی می‌داند که می‌توانند باعث تپش قلب شوند.
۸. مصرف برخی داروها همراه با قهوه
برخی داروها نیز اثر محرک دارند و ترکیب آنها با کافئین می‌تواند احتمال تپش قلب را افزایش دهد.
از جمله ممکن است این مشکل با برخی داروهای:
- سرماخوردگی
- ضداحتقان
- محرک
- بعضی داروهای مرتبط با تمرکز و بیش‌فعالی
شدیدتر شود.
برای مثال، داروهای حاوی پسودوافدرین می‌توانند ضربان قلب را افزایش دهند و مایو کلینیک نیز آنها را در میان محرک‌های مرتبط با تپش قلب ذکر می‌کند.
اگر داروی خاصی مصرف می‌کنید و پس از قهوه دچار تپش قلب می‌شوید، درباره تداخل احتمالی آن با پزشک یا داروساز سؤال کنید.
۹. مشکلات تیروئید
گاهی قهوه فقط باعث می‌شود علامتی که از قبل وجود داشته، بیشتر احساس شود.
برای مثال، پرکاری تیروئید می‌تواند باعث:
- ضربان قلب بالا
- تپش قلب
- کاهش وزن
- تعریق
- لرزش دست
- بی‌قراری
- عدم تحمل گرما
شود.
مایو کلینیک نیز اختلال در سطح هورمون‌های تیروئید را یکی از دلایل احتمالی تپش قلب می‌داند.
اگر بدون مصرف قهوه نیز مرتب تپش قلب دارید، بررسی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
۱۰. آریتمی یا نامنظمی ضربان قلب
همه موارد تپش قلب را نمی‌توان به کافئین نسبت داد.
گاهی احساس تپش ممکن است ناشی از آریتمی یا اختلال ریتم قلب باشد. آریتمی می‌تواند باعث شود ضربان قلب:
- بسیار سریع شود
- نامنظم شود
- احساس پرش یا وقفه داشته باشد
- به‌صورت کوبش شدید احساس شود
بنابراین اگر تپش قلب بدون قهوه نیز رخ می‌دهد یا مرتب تکرار می‌شود، بهتر است علت دقیق آن بررسی شود.
آیا تپش قلب بعد از قهوه خطرناک است؟
در بسیاری از افراد سالم، احساس کوتاه و خفیف تپش قلب بعد از قهوه به‌تنهایی نشانه بیماری جدی قلبی نیست.
اما شدت، مدت و علائم همراه اهمیت دارند.
اگر تپش قلب فقط پس از مصرف مقدار زیاد قهوه ایجاد می‌شود و با کاهش کافئین برطرف می‌شود، احتمالاً حساسیت به کافئین نقش دارد.
در مقابل، اگر تپش قلب:
- مکرر است
- بدون مصرف قهوه هم رخ می‌دهد
- در حال شدیدتر شدن است
- مدت طولانی باقی می‌ماند
- ضربان کاملاً نامنظم احساس می‌شود
بهتر است توسط پزشک بررسی شود.
بعد از خوردن قهوه تپش قلب گرفتم؛ چه کار کنم؟
اگر تپش قلب خفیف است و هیچ علامت هشداردهنده‌ای ندارید، چند اقدام ساده می‌تواند کمک‌کننده باشد.
فعلاً کافئین بیشتری مصرف نکنید
در همان روز قهوه، نوشیدنی انرژی‌زا یا مکمل کافئین‌دار دیگری استفاده نکنید.
آرام بنشینید
فعالیت شدید می‌تواند ضربان قلب را بیشتر کند. چند دقیقه استراحت کنید و سعی کنید آرام نفس بکشید.
آب بنوشید
به‌خصوص اگر در طول روز مایعات کمی مصرف کرده‌اید، نوشیدن آب می‌تواند انتخاب مناسبی باشد.
زمان شروع و مدت تپش را ثبت کنید
یادداشت کنید:
- چه نوع قهوه‌ای خوردید؟
- چه مقدار نوشیدید؟
- چند دقیقه بعد تپش شروع شد؟
- چقدر طول کشید؟
- آیا علائم دیگری داشتید؟
این اطلاعات در صورت مراجعه به پزشک بسیار مفید خواهد بود.
بیشتر بخوانید: بهترين زمان مصرف قهوه | تاثیر زمان نوشیدن قهوه برا اثرات مثبت و منفی آن
آیا قهوه بدون کافئین هم می‌تواند تپش قلب بدهد؟
قهوه بدون کافئین یا Decaf کاملاً بدون کافئین نیست، اما میزان کافئین آن بسیار کمتر از قهوه معمولی است.
برای افرادی که نسبت به کافئین حساس‌اند، جایگزین کردن قهوه معمولی با نوع بدون کافئین ممکن است شدت علائم را کاهش دهد.
اگر با این حال حتی پس از مصرف قهوه بدون کافئین نیز مرتب تپش قلب دارید، بهتر است علت دیگری نیز بررسی شود.
چرا بعضی‌ها با یک فنجان قهوه تپش می‌گیرند و بعضی‌ها نه؟
متابولیسم کافئین در افراد متفاوت است.
به همین دلیل نمی‌توان گفت «سه فنجان برای همه بی‌خطر است» یا «یک فنجان برای همه زیاد است».
بدن شما بهترین شاخص تحمل کافئین است. اگر با مقدار مشخصی مرتب تپش قلب، اضطراب یا لرزش پیدا می‌کنید، احتمالاً مقدار مناسب برای شما کمتر از حد عمومی است.
بیشتر بخوانید: چه کسانی قهوه نخورند بهتر است؟ راهنمای کامل گروه‌های پرخطر و میزان مجاز مصرف
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
حتی بدون علائم اورژانسی، در شرایط زیر بهتر است برای بررسی بیشتر به پزشک مراجعه کنید:
- تپش قلب مرتب تکرار می‌شود.
- اخیراً تعداد دفعات آن بیشتر شده است.
- بدون مصرف قهوه هم اتفاق می‌افتد.
- ضربان قلب شما کاملاً نامنظم احساس می‌شود.
- سابقه بیماری قلبی دارید.
- تپش هنگام استراحت نیز رخ می‌دهد.
- همراه با ضعف یا سرگیجه است.
پزشک ممکن است بر اساس شرایط شما بررسی‌هایی مانند نوار قلب یا مانیتورینگ ضربان را پیشنهاد کند.
آیا باید قهوه را کاملاً کنار بگذاریم؟
نه لزوماً.
مصرف قهوه برای بسیاری از بزرگسالان سالم در حد متعادل قابل تحمل است و خودِ تجربه تپش قلب بعد از یک فنجان قهوه الزاماً به معنای ابتلا به بیماری قلبی نیست.
با این حال، میزان تحمل کافئین شخصی است. اگر با مقدار کمی قهوه نیز مرتب دچار تپش قلب می‌شوید، کاهش مصرف تصمیم منطقی‌تری از تلاش برای عادت دادن بدن به دوز بالاتر است.
جمع‌بندی
تپش قلب بعد از خوردن قهوه در بسیاری از موارد به اثر محرک کافئین مربوط می‌شود. مصرف زیاد قهوه، حساسیت فردی به کافئین، اضطراب، کمبود خواب، مصرف نیکوتین، نوشیدنی‌های انرژی‌زا و بعضی داروها می‌توانند این حالت را تشدید کنند.
اگر تپش قلب کوتاه و خفیف است و فقط پس از مصرف کافئین ایجاد می‌شود، کاهش مقدار قهوه و بررسی سایر منابع کافئین می‌تواند کمک‌کننده باشد.
اما نباید هر نوع تپش قلبی را به قهوه نسبت داد. اگر این مشکل مرتب تکرار می‌شود، بدون مصرف کافئین نیز وجود دارد یا با درد قفسه سینه، تنگی نفس، غش یا سرگیجه شدید همراه است، ارزیابی پزشکی ضروری است.
