دندان‌قروچه کودک، به‌خصوص هنگام خواب، می‌تواند برای والدین نگران‌کننده باشد. صدای ساییده شدن دندان‌ها در نیمه‌شب گاهی آن‌قدر واضح است که والدین تصور می‌کنند دندان‌های کودک در حال آسیب دیدن هستند. این وضعیت که در پزشکی به آن براکسیسم گفته می‌شود، در بسیاری از کودکان دیده می‌شود و همیشه به معنای وجود یک بیماری جدی نیست.
با این حال، دندان‌قروچه مکرر می‌تواند با عواملی مانند استرس، اضطراب، اختلالات خواب، برخی مشکلات تنفسی یا عوامل ارثی ارتباط داشته باشد. اگر این عادت شدید یا طولانی شود، ممکن است باعث ساییدگی دندان‌ها، حساسیت دندانی، درد فک یا سردرد صبحگاهی شود. در ادامه بررسی می‌کنیم چرا کودک دندان قروچه می‌کند و چه زمانی لازم است این موضوع را جدی‌تر پیگیری کنید.
دندان قروچه در کودکان چیست؟
دندان‌قروچه یعنی کودک به‌صورت غیرارادی دندان‌های خود را روی یکدیگر فشار می‌دهد یا آنها را به هم می‌ساید. این اتفاق ممکن است هنگام بیداری رخ دهد، اما بسیاری از والدین آن را زمانی متوجه می‌شوند که کودک در خواب است.
دندان‌قروچه هنگام خواب نوعی فعالیت حرکتی مرتبط با خواب محسوب می‌شود و کودک معمولاً از انجام آن آگاه نیست. این مشکل ممکن است حتی از زمانی که اولین دندان‌های کودک رشد می‌کنند دیده شود و در بعضی کودکان با افزایش سن کاهش پیدا کند.
چرا کودک دندان قروچه می‌کند؟
برای دندان‌قروچه کودکان معمولاً نمی‌توان یک علت واحد مشخص کرد. در بسیاری از موارد، مجموعه‌ای از عوامل روانی، خواب، ژنتیک و شرایط محیطی در بروز آن نقش دارند.
۱. استرس و فشارهای روانی
یکی از مهم‌ترین عواملی که با دندان‌قروچه ارتباط دارد، استرس و تنش روانی است.
البته استرس در کودکان همیشه به شکل نگرانی آشکار دیده نمی‌شود. تغییر مدرسه، امتحان، اختلاف در خانواده، تولد خواهر یا برادر، جدایی از والدین یا حتی تغییر محل زندگی می‌تواند برای یک کودک استرس‌زا باشد.
در برخی کودکان، فشارهای روانی روزانه ممکن است هنگام خواب به شکل فشردن فک یا ساییدن دندان‌ها ظاهر شود. ارتباط بین استرس و براکسیسم در مطالعات مختلف گزارش شده است.
۲. اضطراب در کودکان
اضطراب نیز می‌تواند احتمال دندان‌قروچه را افزایش دهد.
کودکانی که دائماً درباره مدرسه، جدایی از والدین، روابط اجتماعی یا اتفاقات روزمره نگران هستند، ممکن است هنگام خواب عضلات فک خود را بیشتر منقبض کنند.
این موضوع به این معنا نیست که هر کودکی که دندان‌قروچه دارد حتماً دچار اختلال اضطرابی است؛ اما اگر در کنار دندان‌قروچه، علائمی مانند بی‌قراری، ترس‌های مداوم، اختلال خواب یا نگرانی شدید دیده شود، بررسی وضعیت روانی کودک می‌تواند مفید باشد.
۳. اختلالات خواب
گاهی پاسخ سؤال «چرا کودک دندان قروچه می‌کند؟» را باید در کیفیت خواب او پیدا کرد.
براکسیسم شبانه می‌تواند همراه با برخی اختلالات خواب دیده شود. کودکانی که خواب ناآرام دارند، زیاد از خواب بیدار می‌شوند یا دچار تغییرات مکرر مراحل خواب هستند، ممکن است بیشتر دندان‌های خود را به هم فشار دهند.
همچنین ارتباطی میان دندان‌قروچه و مشکلاتی مانند:
- خروپف
- وقفه تنفسی هنگام خواب
- خواب ناآرام
- وحشت شبانه
- برخی اختلالات تنفسی مرتبط با خواب
گزارش شده است.
اگر کودک علاوه بر دندان‌قروچه، خروپف شدید یا قطع تنفس کوتاه‌مدت هنگام خواب دارد، بهتر است موضوع با پزشک اطفال مطرح شود.
۴. رشد دندان‌ها و تغییرات دوران کودکی
دندان‌قروچه در کودکان خردسال می‌تواند هم‌زمان با رشد دندان‌ها یا تغییر دندان‌های شیری به دائمی دیده شود.
در دوره‌ای که دندان‌های کودک در حال رشد و تغییر هستند، احساس فشار یا ناراحتی در دهان ممکن است کودک را به فشردن یا ساییدن دندان‌ها سوق دهد.
دندان‌قروچه حتی می‌تواند پس از رویش نخستین دندان‌ها در بعضی شیرخواران نیز دیده شود. در بسیاری از کودکان خردسال این وضعیت موقتی است و با افزایش سن کاهش پیدا می‌کند.
۵. زمینه خانوادگی و ژنتیکی
اگر یکی از والدین یا اعضای نزدیک خانواده سابقه دندان‌قروچه داشته باشد، احتمال مشاهده این رفتار در کودک نیز بیشتر است.
مطالعات نشان داده‌اند که براکسیسم هنگام خواب می‌تواند زمینه خانوادگی داشته باشد. البته هنوز مشخص نیست چه مقدار از این ارتباط مستقیماً ژنتیکی است و چه مقدار به شرایط مشابه خانوادگی و محیطی مربوط می‌شود.
بنابراین هنگام مراجعه به دندانپزشک، اشاره به سابقه دندان‌قروچه در والدین می‌تواند اطلاعات مفیدی در اختیار پزشک قرار دهد.
۶. برخی شرایط پزشکی و رفتاری
در بعضی کودکان، دندان‌قروچه همراه با برخی شرایط دیگر بیشتر مشاهده می‌شود.
برای مثال، مطالعات ارتباط‌هایی میان براکسیسم و شرایطی مانند:
- اختلال کم‌توجهی ـ بیش‌فعالی یا ADHD
- برخی اختلالات رشدی عصبی
- میگرن
- بعضی اختلالات خواب
- رفلاکس معده به مری
گزارش کرده‌اند.
وجود این ارتباط به معنی این نیست که دندان‌قروچه کودک حتماً نشانه یکی از این بیماری‌هاست. تشخیص علت باید بر اساس علائم کامل کودک و ارزیابی پزشک انجام شود.
۷. مصرف بعضی داروها یا محرک‌های محیطی
برخی داروها ممکن است در افراد مستعد احتمال فشردن یا ساییدن دندان‌ها را افزایش دهند.
برای مثال، براکسیسم در مواردی به‌عنوان عارضه بعضی داروهای روان‌پزشکی، داروهای مورد استفاده برای ADHD یا برخی داروهای عصبی گزارش شده است.
قرار گرفتن در معرض دود سیگار نیز یکی از عواملی است که در برخی مطالعات با افزایش احتمال دندان‌قروچه در کودکان ارتباط داشته است.
بنابراین اگر دندان‌قروچه پس از شروع یک داروی جدید ایجاد شده است، بدون قطع خودسرانه دارو بهتر است موضوع با پزشک کودک مطرح شود.
علائم دندان قروچه در کودکان چیست؟
واضح‌ترین نشانه، صدای ساییده شدن دندان‌های کودک هنگام خواب است. اما ممکن است علائم دیگری نیز ایجاد شود.
نشانه‌های رایج شامل موارد زیر است:
- صدای ساییدن دندان‌ها در خواب
- فشار دادن فک‌ها
- درد یا خستگی فک هنگام بیدار شدن
- سردرد صبحگاهی
- حساس شدن دندان‌ها به غذاهای سرد یا گرم
- ساییده شدن سطح دندان‌ها
- لب‌پریدگی یا آسیب دندان
- درد صورت یا اطراف فک
- خواب بی‌کیفیت
در موارد شدید، فشردن و ساییدن مداوم دندان‌ها می‌تواند مینای دندان را فرسوده کند یا به مفصل فک فشار وارد کند.
آیا دندان قروچه کودکان خطرناک است؟
دندان‌قروچه خفیف و موقتی در بسیاری از کودکان مشکل جدی ایجاد نمی‌کند و ممکن است با افزایش سن کمتر شود.
اما اگر کودک هر شب و با شدت زیاد دندان‌های خود را به هم می‌ساید، بهتر است موضوع نادیده گرفته نشود.
دندان‌قروچه شدید و طولانی می‌تواند باعث:
- ساییدگی مینای دندان
- حساسیت دندانی
- ترک یا شکستگی دندان
- درد عضلات فک
- درد صورت
- سردرد
- مشکلات مفصل فک
شود.
درمان دندان قروچه کودکان چگونه است؟
درمان به علت و شدت دندان‌قروچه بستگی دارد.
در بعضی کودکان نیازی به درمان خاص وجود ندارد و فقط معاینه و پیگیری دوره‌ای کافی است. اما اگر دندان‌ها در حال آسیب باشند یا کودک درد داشته باشد، دندانپزشک ممکن است اقدامات بیشتری توصیه کند.
کاهش استرس قبل از خواب
داشتن یک برنامه آرام برای ساعات پایانی شب می‌تواند به کاهش تنش کمک کند.
برای مثال:
- خاموش کردن موبایل و تبلت قبل از خواب
- خواندن کتاب
- حمام آب گرم
- صحبت آرام با کودک درباره اتفاقات روز
- ثابت نگه داشتن ساعت خواب
می‌تواند کیفیت خواب کودک را بهتر کند.
بهبود کیفیت خواب
خواب منظم و کافی برای کودک اهمیت زیادی دارد.
اتاق خواب بهتر است آرام، تاریک و دارای دمای مناسب باشد. ساعت خواب و بیداری نیز تا حد امکان در روزهای مختلف ثابت نگه داشته شود.
کاهش بی‌نظمی خواب ممکن است در کودکانی که دندان‌قروچه با اختلال خواب همراه است مفید باشد.
بررسی دندان‌ها توسط دندانپزشک
دندانپزشک می‌تواند بررسی کند آیا ساییدگی، شکستگی، حساسیت یا تغییر در سطح دندان‌ها ایجاد شده است یا خیر.
در بعضی موارد خاص ممکن است برای محافظت از دندان‌ها استفاده از محافظ شبانه دندان یا Night Guard مطرح شود. با این حال، تهیه محافظ برای کودک باید فقط با نظر دندانپزشک انجام شود؛ زیرا دندان‌ها و فک کودک هنوز در حال رشد هستند.
برای دندان قروچه کودک چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر دندان‌قروچه گهگاهی اتفاق می‌افتد و کودک هیچ علامت دیگری ندارد، معمولاً فوریت پزشکی وجود ندارد.
اما بهتر است در شرایط زیر کودک توسط دندانپزشک یا پزشک اطفال ارزیابی شود:
- دندان‌قروچه شدید و تقریباً هر شب است.
- کودک از درد فک شکایت می‌کند.
- سردردهای صبحگاهی مکرر دارد.
- دندان‌ها ساییده یا شکسته شده‌اند.
- کودک هنگام خوردن غذا دندان‌درد یا حساسیت دارد.
- خواب کودک مختل شده است.
- خروپف شدید دارد.
- هنگام خواب تنفس او برای چند ثانیه متوقف می‌شود.
- در طول روز بسیار خواب‌آلود یا بی‌حال است.
مایو کلینیک نیز توصیه می‌کند در صورت مشاهده علائم دندان‌قروچه در کودک، موضوع در معاینات دندانپزشکی مطرح شود.
آیا دندان قروچه کودک خودبه‌خود خوب می‌شود؟
در بسیاری از کودکان، دندان‌قروچه با افزایش سن کمتر می‌شود و ممکن است بدون درمان خاص از بین برود.
با این حال، نمی‌توان برای تمام کودکان این موضوع را پیش‌بینی کرد.
اگر دندان‌قروچه شدید باشد یا باعث آسیب دندان، درد فک یا اختلال خواب شود، منتظر ماندن بدون بررسی توصیه نمی‌شود.
آیا دندان قروچه کودک به دلیل انگل است؟
یکی از باورهای رایج این است که هر کودک مبتلا به دندان‌قروچه حتماً انگل روده دارد. اما دندان‌قروچه به‌تنهایی برای تشخیص انگل کافی نیست.
برای تشخیص عفونت انگلی باید علائم دیگر، شرح حال کودک و در صورت نیاز آزمایش‌های تشخیصی بررسی شوند.
بنابراین دادن خودسرانه داروی ضدانگل صرفاً به دلیل دندان‌قروچه توصیه نمی‌شود.
آیا دندان قروچه در کودکان عصبی بیشتر است؟
استرس و اضطراب می‌توانند احتمال بروز یا تشدید دندان‌قروچه را افزایش دهند، اما استفاده از اصطلاح «کودک عصبی» چندان دقیق نیست.
کودک ممکن است ظاهراً آرام باشد اما تحت فشار روانی قرار داشته باشد. مشکلات مدرسه، اضطراب جدایی، ترس‌ها یا تغییرات خانوادگی می‌توانند بدون علائم واضح رفتاری نیز روی خواب کودک اثر بگذارند.
به همین دلیل بررسی شرایط روانی و محیطی کودک در کنار وضعیت دندان‌ها و خواب او اهمیت دارد.
جمع‌بندی؛ دندان قروچه کودک همیشه خطرناک نیست
اگر می‌پرسید چرا کودک دندان قروچه می‌کند؟ باید بدانید که معمولاً یک علت مشخص برای همه کودکان وجود ندارد. استرس و اضطراب، کیفیت نامناسب خواب، تغییرات دوران رشد، زمینه خانوادگی و برخی اختلالات خواب یا شرایط پزشکی می‌توانند در بروز این رفتار نقش داشته باشند.
دندان‌قروچه خفیف در بسیاری از کودکان با افزایش سن کمتر می‌شود. با این حال، اگر این رفتار شدید و مداوم باشد یا کودک دچار درد فک، سردرد صبحگاهی، حساسیت دندان، ساییدگی دندان یا اختلال خواب شود، بهتر است توسط دندانپزشک یا پزشک اطفال بررسی شود.
مهم‌تر از تلاش برای متوقف کردن فوری دندان‌قروچه، پیدا کردن عامل زمینه‌ای و جلوگیری از آسیب به دندان‌ها و کیفیت خواب کودک است.
