گرفتگی عضلات معمولاً بهصورت ناگهانی اتفاق میافتد؛ عضله برای چند ثانیه یا چند دقیقه منقبض میشود و درد یا سفتی قابلتوجهی ایجاد میکند. این مشکل بیشتر در عضلات پا، بهخصوص ساق، دیده میشود اما میتواند قسمتهای مختلف بدن را درگیر کند.
در ادامه با درمان گرفتگی عضلات و عواملی که میتوانند باعث بروز آن شوند آشنا میشوید؛ از جمله فعالیت شدید، استفاده بیش از حد از عضله، تعریق و از دست دادن مایعات یا باقی ماندن طولانیمدت در یک وضعیت می توانند از عوامل احتمالی گرفتگی باشند.
خبر خوب این است که بیشتر گرفتگیهای معمولی خطرناک نیستند و با چند اقدام ساده برطرف میشوند. با این حال، اگر گرفتگیها شدید، مکرر یا همراه با علائم دیگری باشند، نباید صرفاً به درمان خانگی اکتفا کرد.
مهمترین علتهای گرفتگی عضلات چیست؟
علت گرفتگی همیشه مشخص نیست، اما عوامل مختلفی میتوانند احتمال آن را افزایش دهند. از جمله:
- فعالیت بدنی شدید یا استفاده بیش از حد از عضلات (تمرین های سنگین در باشگاه)
- کمبود مایعات و تعریق زیاد
- باقی ماندن طولانیمدت در یک وضعیت
- آمادگی بدنی پایین و خستگی عضلات
- ورزش در محیط گرم
- برخی داروها
- بعضی مشکلات عصبی یا گردش خون
- برخی بیماریهای زمینهای
- نوشیدنی های حاوی محرک های دارای کافئین
- مصرف دخانیات باعث کاهش گردش خون در ماهیچه ها و عضلات میشود
کمبود بعضی مواد معدنی مانند پتاسیم، کلسیم یا منیزیم نیز در برخی شرایط میتواند با گرفتگی ارتباط داشته باشد، اما مصرف خودسرانه مکملها برای هر گرفتگی ضروری نیست و بهتر است علت مشخص شود.
سریع ترین روش درمان گرفتگی عضلات چیست؟
وقتی عضله ناگهان دچار اسپاسم میشود، هدف اصلی این است که آن را بهآرامی از حالت انقباض خارج کنیم. برای درمان گرفتگی عضلات روش واحدی که برای همه افراد مناسب باشد وجود ندارد، اما چند اقدام ساده میتواند به شل شدن عضله و کاهش گرفتگی و درد کمک کند.
۱. فعالیت را متوقف کنید
اگر هنگام ورزش یا فعالیت بدنی گرفتگی ایجاد شد، ادامه دادن فعالیت شدید کار درستی نیست. چند دقیقه استراحت کنید و اجازه دهید عضله آرام شود.
اگر گرفتگی در اثر ورزش در هوای گرم و همراه با تعریق زیاد ایجاد شده باشد، خارج شدن از محیط گرم و خنک کردن بدن اهمیت بیشتری پیدا میکند.
(همچنین توصیه می شود پس از برطرف شدن گرفتگی، بلافاصله به فعالیت شدید برنگردید.)
۲. عضله را بهآرامی بکشید
کشش ملایم و ورزش های کششی یکی از سادهترین روشها برای کمک به رفع اسپاسم است. برای مثال، هنگام گرفتگی ساق پا میتوان پا را در وضعیت کشیده قرار داد و پنجه را بهآرامی به سمت بدن کشید.
برای گرفتگی عضلات ران، بسته به عضله درگیر میتوان از کشش ملایم چهارسر ران، همسترینگ یا کشاله ران استفاده کرد. حرکات باید آرام و بدون فشار ناگهانی انجام شوند. برای گرفتگی عضلات گردن نیز کشش گردن، چانه، قفسه سینه و چرخش آرام سر میتواند به کاهش سفتی عضلات کمک کند.
کشش نباید با فشار شدید یا حرکت ناگهانی انجام شود. اگر درد بیشتر شد، فشار را کاهش دهید.
۳. عضله را ماساژ دهید
ماساژ آرام ناحیه گرفته میتواند به کاهش احساس سفتی کمک کند. برای این کار میتوانید با انگشتان دست، عضله را بهآرامی ماساژ دهید و از فشار مستقیم و شدید خودداری کنید.
ماساژ دستی همچنین تنها گزینه موجود نیست و برای استفاده در خانه میتوان از ابزارهای ماساژ نیز کمک گرفت.
۴. از گرما یا سرما استفاده کنید
برای عضلهای که دچار گرفتگی و سفتی شده، گرمای ملایم مانند حوله گرم، دوش آب گرم یا حمام گرم میتواند احساس آرامش ایجاد کند. در برخی شرایط، سرما نیز ممکن است به کاهش درد کمک کند.
انتخاب گرما یا سرما به شرایط فرد و علت درد بستگی دارد و نباید هیچکدام را با شدت یا مدت طولانی روی پوست قرار داد.
۵. آب کافی بنوشید
کمبود مایعات، بهخصوص در زمان فعالیت و تعریق زیاد، میتواند با گرفتگی عضلات ارتباط داشته باشد. بنابراین تأمین مایعات در طول روز و هنگام ورزش اهمیت دارد.
اگر گرفتگی در شرایط گرما و تعریق شدید ایجاد شده باشد، علاوه بر مایعات، جبران الکترولیتهای از دسترفته نیز ممکن است اهمیت داشته باشد.
درمان اسپاسم عضلانی با ماساژور
ماساژورهای برقی با ایجاد لرزش یا ضربه، به ماساژ موضعی عضلات کمک میکنند و میتوان از آنها در کنار سایر روش ها برای درمان گرفتگی عضلات در خانه استفاده کرد. برای استفاده ایمن، دستگاه را با شدت و سرعت پایین شروع کنید و از وارد کردن فشار زیاد روی استخوان، مفصل یا ناحیه آسیبدیده خودداری کنید. همچنین ماساژ طولانیمدت یک نقطه میتواند باعث تحریک یا آسیب بیشتر عضله شود.
البته ماساژور را نباید جایگزین درمان پزشکی دانست. استفاده از آن بیشتر برای عضلاتی مناسب است که به دلیل فعالیت، خستگی یا سفتی دچار ناراحتی شدهاند.
آیا انتخاب سری مناسب ماساژور اهمیت دارد؟
یکی از نکات مهم در استفاده از ماساژورهای تفنگی، انتخاب سری مناسب برای قسمت موردنظر بدن است. شکل سریها با یکدیگر متفاوت است و هرکدام برای نوع خاصی از ماساژ کاربرد دارند.
برای آشنایی دقیقتر با انواع سریها و کاربرد هرکدام، میتوانید مطلب کاربرد سری های ماساژور برقی را مطالعه کنید.
برای گرفتگی عضلات در شب چه کنیم؟
ساق پا یکی از رایجترین قسمتهایی است که دچار گرفتگی میشود. گرفتگی عضلات پا در شب میتواند فرد را از خواب بیدار کند. برای جلوگیری از آن، کشش ملایم عضلات پا پیش از خواب و توجه به مصرف مایعات میتواند مفید باشد.
اگر نیمهشب با گرفتگی ساق پا از خواب بیدار شدید، میتوانید با انجام چند اقدام ساده، درد و اسپاسم عضله را کاهش دهید:
یکی از روشهای پر تکرار، صاف نگه داشتن پا و کشیدن پنجه به سمت بدن است. ایستادن و وارد کردن وزن روی پای درگیر نیز در برخی افراد میتواند به رفع گرفتگی کمک کند.
اگر گرفتگیهای شبانه بهطور مداوم خواب شما را مختل میکنند، بهتر است علت آن بررسی شود؛ زیرا گرفتگیهای مکرر میتوانند با بعضی بیماریها یا داروها نیز ارتباط داشته باشند.
برای گرفتگی عضلات چه بخوریم؟ درمان گیاهی و دارویی اسپاسم عضلانی
تغذیه مناسب بهتنهایی درمانکننده اسپاسمهای عضلانی نیست، اما همانطور که گفته شد جذب کافی آب، پتاسیم، منیزیم و کلسیم برای عملکرد طبیعی عضلات اهمیت دارد. این مواد را میتوان از میوهها، سبزیجات، حبوبات، مغزها، لبنیات و غلات کامل دریافت کرد. پس از ورزش و تعریق زیاد نیز تأمین مایعات و در برخی شرایط الکترولیتها اهمیت بیشتری دارد.
آیا دمنوشهای گیاهی برای درمان اسپاسم عضلانی مفیدند؟
برخی دمنوشها و ترکیبات گیاهی بیشتر بهعنوان روش مکمل برای ایجاد آرامش یا کاهش احساس درد و التهاب استفاده میشوند، نه درمان قطعی گرفتگی عضلات.
| کاربرد | ماده گیاهی |
|---|---|
| نوشیدنی آرامبخش و مناسب برای زمان استراحت | بابونه |
| دارای ترکیباتی با خواص ضدالتهابی | زنجبیل |
| حاوی کورکومین با خواص ضدالتهابی | زردچوبه |
| خاصیت آرامش بخشی | نعناع |
همچنین در روشهای سنتی از روغنهای گیاهی برای ماساژ موضعی استفاده میشود. اثر آرامکننده بیشتر به ماساژ و گرمای ملایم مربوط است. روغنها و ترکیبات محرک، بهویژه فلفل و اسانسهای غلیظ، میتوانند در بعضی افراد باعث تحریک یا سوختگی پوست شوند و نباید بدون احتیاط استفاده شوند.
—————————————————-
اگر پس از برطرف شدن گرفتگی، عضله همچنان دردناک باشد، ممکن است پزشک یا داروساز در شرایط مناسب استفاده از یک مسکن را پیشنهاد کند. داروهایی مانند شلکنندههای عضلانی، گاباپنتین، باکلوفن و سایر داروهای تخصصی نیز تنها در شرایط مشخص و با توجه به علت اسپاسم تجویز میشوند.
مصرف خودسرانه دارو برای گرفتگیهای مکرر توصیه نمیشود؛ زیرا انتخاب درمان به علت اصلی، بیماریهای زمینهای و داروهای دیگری که فرد مصرف میکند بستگی دارد.
چه زمانی گرفتگی عضلات جدی است و باید به پزشک مراجعه کنیم؟
بیشتر گرفتگیهای معمولی بدون نیاز به مراقبت پزشکی برطرف میشوند، اما در برخی شرایط، درمان گرفتگی عضلات نیاز به بررسی پزشک دارد.
تورم، بیحسی یا ضعف عضلانی: اگر گرفتگی همراه با تورم، تغییر رنگ پوست، بیحسی یا ضعف عضلانی باشد، بهتر است برای بررسی دقیقتر به پزشک مراجعه کنید.
آسیب یا درد شدید: اگر گرفتگی پس از یک آسیب جدی ایجاد شده یا درد بسیار شدید است، تنها به ماساژ و روشهای خانگی برای درمان اسپاسم عضلانی اکتفا نکنید.
گرفتگی گسترده یا علائم غیرمعمول: اگر گرفتگی در سراسر بدن رخ دهد، درد غیرقابل تحمل باشد یا گرفتگی پس از تماس با ماده سمی ایجاد شود، دریافت کمک پزشکی فوری ضروری است.
برای جلوگیری از اسپاسم عضلانی چه کار کنیم؟
اگر گرفتگی هر چند وقت یک بار تکرار میشود، چند تغییر ساده میتواند احتمال ایجاد اسپاسم را کمتر کند:
- قبل از ورزش بدن را گرم کنید
- شدت تمرین را ناگهانی افزایش ندهید
- بعد از فعالیت سنگین کمی استراحت کنید
- در طول روز مایعات کافی بنوشید
- مصرف قهوه و نوشیدنیهای کافئیندار را کاهش دهید
- ساعتها در یک وضعیت ننشینید
- ورزش های کششی را به صورت منظم انجام دهید
- تغذیه متنوع شامل میوه، سبزیجات، حبوبات، لبنیات و مغزها داشته باشید
- مصرف دخانیات را کاهش دهید
افرادی که صبحها با خشکی یا انقباض کمر از خواب بیدار میشوند، بهتر است وضعیت خواب و مدت بیحرکتی شبانه را نیز در نظر بگیرند. در مطلب چرا بعضی از افراد صبحها با کمردرد از خواب بیدار میشوند؟ در دکتر درد، به این موضوع به شکل کاملتری پرداخته شده است.
سوالات متداول
آیا اسپاسم عضلانی با فیزیوتراپی درمان میشود؟
در صورت تکرار اسپاسم یا وجود مشکل زمینهای، فیزیوتراپی میتواند با توجه به علت و وضعیت فرد در برنامه درمانی قرار بگیرد.
آیا گرفتگی عضلات در دوران بارداری طبیعی است؟
گرفتگی پا در دوران بارداری نسبتاً شایع است، اما گرفتگی شدید، مکرر یا همراه با تورم باید با پزشک مطرح شود.
آیا گرفتگی عضلات میتواند به دلیل استرس ایجاد شود؟
استرس میتواند باعث افزایش تنش عضلانی شود و در بعضی افراد احساس سفتی یا اسپاسم را تشدید کند.
آیا گرفتگی عضلات پا با واریس ارتباط دارد؟
ممکن است برخی مشکلات گردش خون با گرفتگی یا ناراحتی پا همراه باشند، اما هر گرفتگی عضلانی به معنی وجود واریس نیست.
